SOS για την ελληνική εκπαίδευση: Σχεδόν οι μισοί μαθητές δεν έχουν βασικές δεξιότητες
Το αποτέλεσμα για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερα προβληματικό ως προς το βασικό επίπεδο γνώσεων. Σχεδόν ένας στους δύο μαθητές στα Μαθηματικά δεν φτάνει το απαιτούμενο επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού. Συγκεκριμένα, το ποσοστό ανέρχεται στο 49,5%. Αντίστοιχα, στις Φυσικές Επιστήμες το 40,9% και στην Κατανόηση Κειμένου το 43,8% των μαθητών δεν κατακτούν το βασικό επίπεδο που θεωρείται απαραίτητο για την αντιμετώπιση απλών προβλημάτων, την κατανόηση κειμένων και την εφαρμογή βασικών μαθηματικών συλλογισμών. Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της έρευνας. Δεν πρόκειται απλώς για μια χαμηλή θέση σε μια διεθνή κατάταξη, αλλά για ένα σημαντικό τμήμα μαθητών που ολοκληρώνει την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς να έχει αποκτήσει βασικές δεξιότητες.
Χαμηλές επιδόσεις και στα ψηφιακά προβλήματα
Νέα διάσταση στην έρευνα του 2025 αποτελεί η αξιολόγηση της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων σε ψηφιακά περιβάλλοντα. Και σε αυτόν τον τομέα η εικόνα της Ελλάδας παραμένει αδύναμη. Οι Έλληνες μαθητές συγκέντρωσαν μέση επίδοση 461 μονάδων, έναντι 500 μονάδων στον ΟΟΣΑ, καταλαμβάνοντας την 47η θέση μεταξύ 91 χωρών. Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή όπου η ψηφιακή τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπονται σε βασικά εργαλεία εκπαίδευσης και εργασίας. Η πρόσβαση στην τεχνολογία φαίνεται να βελτιώνεται, όμως το ζητούμενο πλέον είναι αν οι μαθητές μπορούν να την αξιοποιούν αποτελεσματικά για να σκέφτονται, να αναλύουν και να λύνουν προβλήματα.
Δεν είναι όλα αρνητικά
Η εικόνα, πάντως, δεν είναι μονοδιάστατη. Σε διεθνές επίπεδο οι επιδόσεις των 15χρονων μαθητών σημείωσαν σημαντική υποχώρηση και στους τρεις βασικούς τομείς της PISA, γεγονός που δείχνει ότι η εκπαιδευτική κρίση δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Για τη χώρα μας, η πτώση ήταν μικρότερη στα Μαθηματικά, ενώ για πρώτη φορά μετά από χρόνια φαίνεται να περιορίζεται η απόσταση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, καταγράφεται βελτίωση στις ψηφιακές υποδομές των σχολείων, αλλά και στο αίσθημα ασφάλειας και του «ανήκειν» των μαθητών στο σχολικό περιβάλλον. Υπάρχουν επίσης σχολεία που ξεχωρίζουν θετικά. Περίπου 38 σχολικές μονάδες του δείγματος, εκ των οποίων 32 δημόσιες, εμφάνισαν επιδόσεις από πολύ υψηλότερες έως κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι πόροι
Τα στοιχεία της PISA δείχνουν ότι η συζήτηση για την ελληνική εκπαίδευση δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται μόνο στο αν υπάρχουν αρκετοί εκπαιδευτικοί, υπολογιστές ή υποδομές. Οι ίδιοι οι μαθητές περιγράφουν ένα μαθησιακό περιβάλλον λιγότερο υποστηρικτικό και λιγότερο ενεργοποιητικό σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ενώ καταγράφονται ζητήματα πειθαρχίας, απουσιών και καθυστερήσεων. Την ίδια στιγμή, οι Έλληνες μαθητές δηλώνουν ότι αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη μελέτη και στην εξωσχολική υποστήριξη και εμφανίζουν υψηλές εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προσδοκίες για το μέλλον τους. Το μεγάλο ερώτημα, επομένως, είναι πώς αυτές οι προσδοκίες θα μετατραπούν σε πραγματικές γνώσεις και δεξιότητες.
Η πρόκληση είναι μπροστά
Τα αποτελέσματα της PISA 2025 στέλνουν ένα διπλό μήνυμα. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν ορισμένες θετικές ενδείξεις και προσπάθειες αλλαγής. Από την άλλη, η Ελλάδα εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και το ποσοστό των μαθητών που δεν αποκτούν βασικές δεξιότητες παραμένει ιδιαίτερα υψηλό. Το γεγονός ότι σχεδόν οι μισοί 15χρονοι μαθητές δεν κατακτούν το βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά και περισσότεροι από τέσσερις στους δέκα δυσκολεύονται να φτάσουν το αντίστοιχο επίπεδο στην Κατανόηση Κειμένου και στις Φυσικές Επιστήμες δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο. Η επόμενη μεγάλη πρόκληση για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι απλώς να βελτιώσει τη θέση της χώρας σε έναν διεθνή πίνακα. Είναι να εξασφαλίσει ότι κάθε μαθητής, ανεξάρτητα από την περιοχή, το σχολείο ή το κοινωνικό του υπόβαθρο, θα φεύγει από την υποχρεωτική εκπαίδευση έχοντας κατακτήσει τις βασικές γνώσεις και δεξιότητες που χρειάζεται για τη ζωή του.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που αφήνει πίσω της η PISA 2025.
