Σκωτία: Η πρώτη χώρα στον κόσμο με δωρεάν προϊόντα περιόδου

Μια ανάγκη που για εκατομμύρια ανθρώπους θεωρείται αυτονόητη, στη Σκωτία αντιμετωπίστηκε ως ζήτημα κοινωνικής πολιτικής, ισότητας και αξιοπρέπειας. Η χώρα έγινε η πρώτη στον κόσμο που κατοχύρωσε με νόμο το δικαίωμα πρόσβασης σε δωρεάν προϊόντα περιόδου για όποιον τα χρειάζεται. Ο νόμος για τη δωρεάν διάθεση προϊόντων περιόδου, γνωστός ως Period Products (Free Provision) (Scotland) Act 2021, ψηφίστηκε το 2020, έλαβε βασιλική έγκριση τον Ιανουάριο του 2021 και τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή στις 15 Αυγούστου 2022. Από τότε, οι τοπικές αρχές και οι εκπαιδευτικοί φορείς έχουν νομική υποχρέωση να εξασφαλίζουν δωρεάν προϊόντα περιόδου, ώστε να μπορούν να τα προμηθεύονται όσοι τα χρειάζονται.

Η πολιτική αυτή δεν ξεκίνησε από το μηδέν. Ήδη από το 2018, η Σκωτία είχε αρχίσει να διαθέτει δωρεάν προϊόντα περιόδου σε σχολεία, κολέγια και πανεπιστήμια, ενώ στη συνέχεια η πρόσβαση επεκτάθηκε και σε κοινοτικούς και δημόσιους χώρους, όπως βιβλιοθήκες και κοινοτικά κέντρα. Στόχος ήταν να αντιμετωπιστεί αυτό που διεθνώς αποκαλείται «period poverty», δηλαδή η αδυναμία κάποιων ανθρώπων να αγοράσουν τα απαραίτητα προϊόντα λόγω οικονομικών δυσκολιών.

Το σκεπτικό πίσω από την απόφαση είναι απλό: η περίοδος δεν είναι επιλογή και τα προϊόντα που απαιτούνται για την αντιμετώπισή της δεν θεωρούνται πολυτέλεια. Η έλλειψη πρόσβασης μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητα, την εκπαίδευση, την εργασία και τη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή. Για αυτό και η σκωτσέζικη νομοθεσία θέτει ως βασικές αρχές την εύκολη πρόσβαση, την αξιοπρέπεια και τη δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε διαφορετικά προϊόντα.

Η εφαρμογή του μέτρου συνοδεύτηκε και από προσπάθειες ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πού μπορούν να βρουν δωρεάν προϊόντα. Το 2022 δημιουργήθηκε η εφαρμογή PickupMyPeriod, η οποία συνδέει τους χρήστες με σημεία διάθεσης σε ολόκληρη τη χώρα. Μέσα σε λίγους μήνες, η εφαρμογή είχε καταγράψει περισσότερα από 1.000 σημεία.

Τα στοιχεία που συγκέντρωσε η σκωτσέζικη κυβέρνηση δείχνουν ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα νοικοκυριά με τα χαμηλότερα εισοδήματα. Σε έρευνα πριν από την πλήρη εφαρμογή του νόμου, το 10% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι αντιμετώπιζε κάποιες φορές δυσκολίες στην αγορά επαρκών προϊόντων περιόδου. Κάποιοι ανέφεραν ότι αναγκάζονταν να αγοράζουν φθηνότερα προϊόντα, να χρησιμοποιούν διαφορετικά είδη ή ακόμη και να παρατείνουν τη χρήση τους περισσότερο από το κανονικό.

Η σκωτσέζικη επιλογή άνοιξε έτσι μια ευρύτερη συζήτηση: μπορεί ένα προϊόν που είναι απαραίτητο για ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού να αντιμετωπίζεται ως βασικό αγαθό και όχι ως απλή εμπορική αγορά; Η Σκωτία απάντησε θετικά και επέλεξε να μετατρέψει την απάντηση αυτή σε νόμο.

Πέρα από το οικονομικό όφελος, η πολιτική αυτή επιχειρεί να αλλάξει και τη στάση της κοινωνίας απέναντι στην έμμηνο ρύση. Να περιορίσει την αμηχανία και το στίγμα και να αντιμετωπίσει την περίοδο ως ένα φυσιολογικό μέρος της ζωής, χωρίς να αποτελεί εμπόδιο στην εκπαίδευση, την εργασία ή την καθημερινότητα.

Με αυτή την απόφαση, η Σκωτία δεν έκανε απλώς δωρεάν τις σερβιέτες και τα υπόλοιπα προϊόντα περιόδου. Έστειλε ένα ευρύτερο μήνυμα: η αξιοπρεπής πρόσβαση σε αυτά αποτελεί δικαίωμα και όχι προνόμιο.